علائم دندان درآوردن کودک و راهکارهایی برای کاهش درد آن

همانطور که می‌دانید یکی از مراحل طبیعی و هیجان‌انگیز رشد نوزاد دندان درآوردن است که بیشتر اوقات با بی‌قراری و ناراحتی کودک و نگرانی والدین همراه است؛ این فرآیند با رویش اولین دندان‌ها (معمولاً دندان‌های پیشین پایینی) از سن 4 تا 8 ماهگی آغاز شده و تا 30 الی 36 ماهگی ادامه دارد که مجموعه دندان‌های شیری کامل می‌شوند؛ علائم دندان درآوردن نوزاد در این دوران، معمولاً بی‌قراری، تورم لثه، آبریزش زیاد دهان و تغییر در عادات خوردن یا خواب کودک می‌باشند؛ نا گفته نماند که برای کاهش ناراحتی کودک راهکارهای ساده، ایمن و مؤثری وجود دارد که والدین با آگاهی از آنها می‌توانند این دوره را با آرامش و اطمینان بیشتری مدیریت کنند؛ البته فراموش نکنید که هر کودک منحصربه‌فرد است و ممکن است همه‌ی علائم را تجربه نکند. در ادامه به بررسی جامع علائم دندان درآوردن کودک و نکات مراقبتی این دوران می‌پردازیم:

زمان دندان درآوردن کودک کی است؟

یکی از مهم‌ترین مسائلی است که لازم است والدین در روند رشد کودک به آن دقت کنند دندان درآوردن کودکان است؛ همانطور که گفتیم روند رشد دندان در نوزادان معمولا از  4 تا 7 ماهگی و با درآمدن دندان‌های پیشین شروع می‌شود که علائم شایع خود را نشان می‌دهند؛ نا گفته نماند که علائم دندان درآوردن نوزاد 4 ماهه او را بی‎قرار می‌کنند زیرا دندان برای بیرون‌آمدن نیاز به شکافتن لثه دارد که باعث درد و قولنج یا بی‌خوابی نوزاد می‌شود؛ بهتر است بدانید شروع سن رویش دندان در کودکان به دلایل مختلف مانند عوامل وراثتی یا ژنتیکی متفاوت بوده و دندان درآوردن در برخی از نوزادان گاهی با تاخیر همراه بوده و ممکن است از 12 الی 14 ماهگی آغاز شود. علائم دندان درآوردن کودک، معمولاً از 5 روز قبل نمایان شده و والدین به‌ راحتی تغییرات خلق‌و‌خوی نوزاد را تشخیص می‌دهند.

ترتیب دندان درآوردن کودک و مراحل دندان درآوردن کودک چیست؟

شاید برای شما هم سؤال باشد که ترتیب و مراحل دندان درآوردن کودکان چیست؟ گفتنی است که رویش دندان از زیر لثه و با رشد دندان‌های شیری شروع می‌شود؛ ممکن است از بالا یا پایین دندان دربیاورد، اما در هر صورت ترتیب طبیعی رشد دندان‌های کودک از 3 تا 7 ماهگی و زیر لثه‌ها آغاز می‌شود؛ در این زمان می‌توانید تاول‌های سفید رنگی روی لثه نوزاد را ببینید که دندان‌هایش هستند.

 به دندان‌های اولیه‌ جلویی که در پایین لثه رشد می‌کنند، دندان مرکزی می‌گویند که بیشتر کودکان اول این دندان را درمی‌آورند، 4 تا 8 هفته بعد از رشد دندان‌های مرکزی، دندان‌های جلو و بالای لثه (مرکزی و جانبی) رشد کرده و بین 9 تا 12 ماهگی (حدود 1 ماه بعد) در کنار دندان پایین جلویی دو دندان دیگر اصلی رشد خواهند ‌کرد؛ سپس دندان‌های آسیایی (دندان‌های پشتی برای جویدن غذا) و در آخر نیز دندان‌های نیش فک بالا ظاهر می‌شوند؛ اکثر کودکان تا سومین سال تولد خود 20 دندان اصلی آنها درآمده با‌این‌حال گاهی اوقات ممکن است این روند بسته به عوامل مختلف به تاخیر بیفتد به طور کلی علائم دندان درآوردن نوزاد و فرآیند رشد دندان در کودکان از 3 ماهگی شروع و تا حدود 2 و نیم سالگی ادامه دارد که ممکن است به دلایلی چون: عوامل وراثتی یا بیماری با تاخیر یا رشد زودهنگام همراه باشد.

 از این رو به‌طور خلاصه می‌توان گفت که رشد نرمال دندان‌های کودک به این ترتیب است:

•  5 تا 7 ماهگی: رویش اولین دندان‌های پیشین (دندان‌های مرکزی)
• 6 تا 8 ماهگی: رویش دندان‌های پیشین بالایی
• 9 تا 11 ماهگی: رویش دندان‌های پیشین جانبی و بالایی
• 10 تا 12 ماهگی: رویش دندان‌های پیشین جانبی فک پایین
• 12 تا 16 ماهگی: رویش دندان‌های آسیای اولی (عقب لثه)
•  16 تا 20 ماهگی: رویش دندان‌های نیش در عقب دهان
•  20 ماهگی به ‌بعد: رویش دندان‌های آسیایی دوم.

درآوردن دندان آسیاب نوزاد

طبق تجربیات مختلف، کودک برای درآوردن دندان‌های آسیاب درد بیشتری را تحمل می‌کند که این درد به خاطر شکل ظاهری آنها است زیرا مانند دیگر دندان‌ها نوک تیز و باریک نبوده و هنگام بیرون زدن از لثه ناراحتی بیشتری ایجاد می‌کنند؛ نا گفته نماند که نسبت به سایر دندان‌های کودک دیرتر هم بیرون می‌زنند و همین مسئله باعث می‌شود که شما علائم دندان آسیاب درآوردن کودکان را واضح‌تر مشاهده نمایید؛ کودک اولین دندان آسیاب بزرگ را بین 13 تا 19 ماهگی درمی‌آورد که علائم دندان درآوردن کودک در این مدت با شدت بیشتری بروز می‌کنند، دومین دندان آسیاب بزرگ نیز کمی بعدتر و از 22 تا 24 ماهگی بیرون می‌آید که فرزند شما کم‌کم 2 ساله شده ‌است.

دندان درآوردن نوزاد در 4 ماهگی

همانطور که گفتیم دندان درآوردن نوزاد یک فرایند طولانی است و یک شبه اتفاق نمی‌افتد نمی‌توان گفت که اگر سوراخی روی لثه‌ی فرزند 4 ماهه‌ی خود دیدید، حتماً به معنی دندان درآوردن است، علائم دیگری هم دارد و معمولا بیرون آمدن دندان‌های او طول می‌کشد؛ از سویی دیگر مشاهده علائم دندان درآوردن نوزاد 4 ماهه اصلا غیرطبیعی نیست زیرا اولین دندان نوزاد بین 4 تا 7 ماهگی شروع به رویش می‌کند.

دندان کرسی درآوردن کودک

قبل از هر چیز بدانید که دندان‌های کرسی همان دندان‌های آسیاب هستند که کمی پهن بوده و درآمدن آنها درد بیشتری دارد؛ معمولاً بین 1 تا 2 سالگی شما علائم دندان آسیاب درآوردن کودکان و رویش آنها را مشاهده کرده که بین اکثر کودکان رویش اولین دندان‌های آسیاب حدود 13 ماهگی است و دندان‌های کرسی بزرگ بعدی حدود 2 سالگی بیرون می‌آیند؛ ممکن است زمان‌بندی بیرون ‌آمدن این دندان‌ها در هر کودک تفاوت داشته ‌باشد اما در همین طیف طبیعی قرار دارد؛ از طرفی، علائم دندان درآوردن کودک دو ساله ممکن است همراه با ناراحتی و درد بیشتری بروز کند چون کودک در این سن در ابراز احساسات خود قدرت بیشتری پیدا کرده‌ است.

اولین نشانه‌های دندان درآوردن کودکان

نا گفته نماند که دندان درآوردن کودک برای او اولین چالش سخت زندگی‌ است زیرا دندان‌ها برای درآمدن نیاز به انرژی زیادی داشته و باعث تغییر شکل و شکافتن لثه می‌شوند. به ‌همین دلیل دچار درد می‌شود؛ ضمن اینکه بعضی از نوزادان همزمان دو یا چند دندان با هم در می‌آورند که در این حالت علائم شدیدتری دارند؛ از میان علائم دندان درآوردن نوزاد اولین نشانه ملتهب و قرمز شدن لثه و بروز دانه‌های سفید‌رنگ روی لثه است؛ ناگفته نماند بعضی از دندان‌ها بیش از سایرین باعث ایجاد درد در کودک شده و معمولاً اولین دندان از همه حساس‌تر است؛ همچنین دندان‌های آسیاب نیز بیشتر اذیت می‌کنند زیرا سطح مقطع این دندان‌ها بزرگتر بوده و نمی‌تواند مانند دندان‌های نیش جلویی خوب لثه را بشکافند.

علائم دندان درآوردن کودک چیست؟

گفتنی است که علائم دندان درآوردن کودک ممکن است بین چند روز تا چند ماه طول بکشد و در تعداد کمی از کودکان نیز علائم مشخصی ایجاد نمی‎شود؛ به طور کلی کودکان وقتی برای اولین بار دندان در می‌آورند، علائمی نشان می‌دهند که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کودک بد اخلق شده و بی دلیل گریه‌ می‌کند.
• بدغذا شده و از خوردن غذا پرهیز می‌کند.
• افزایش بزاق دهان کودک بیشتر شده و پوست اطراف دهان در اثر بزاق تحریک می‌شود.
• گونه‌های کودک سرخ می‌شود.
• لثه‌ها ملتهب و متورم می‌شوند.
• زیر لثه برجسته شده یا بخشی از دندان نمایان می‌شود.
• بیش از اندازه‌ی دست خود را به داخل دهان می‌برد.
• ساعت یا کیفیت خواب کودک کمتر می‌شود.
• به گاز گرفتن اشیاء و جویدن آنها تمایل دارد.
• دائماً صورت خود را مالیده یا گوش‌هایش را می‌گیرد.
• کودک تب می‌کند (زیر 38 درجه)
• لکه‌های قرمز روی صورت کودک ایجاد می‌شود.
• به دلیل ترشح بیش از اندازه‌ی بزاق، سرفه یا استفراغ می‌کند.

عوارض دندان درآوردن کودک چیست؟

دندان درآوردن کودک خود به تنهایی یک چالش بزرگ است که می‌تواند با عوارض جانبی یا بیماری‌های دیگر نیز همراه باشد در ادامه به شایع‌ترین عوارض دندان درآوردن کودکان اشاره می‌کنیم:

1. تغییر خلق و خوی نوزاد

کولیک، بی‌اشتهایی و بدغذایی، تحریک‌پذیری بیش‌ از ‌حد و کلافگی همه از عوارض جانبی و علائم دندان درآوردن نوزاد هستند؛ همچنین بی‌خوابی شبانه نیز می‌تواند بر تحریک اعصاب نوزاد موثر بوده و او را بداخلاق‌تر کند. در این شرایط می‎توانید با مشورت پزشک از داروهای درمانی، یا روش‌های خانگی برای کاهش درد استفاده نمایید.

2. کیست رویشی

کیست رویشی همان کیست‌های پر مایعی است که در بالای دندان‌های در حال رشد تشکیل می‌شوند که آبی رنگ، برجسته و بزرگ بوده و پس از رویش دندان از بین می‌روند؛ البته نوع دیگری از کیست رویشی وجود دارد که به آن «کیست دنتی ژروس» گفته می‌شود که هنگام رویش دندان کودک ایجاد شده اما پس از آن از بین نمی‌رود و نیازمند درمان است. وقتی دندان کاملاً بیرون نمی‌آید، باعث تورم می‌شود و می‌تواند منجر به ایجاد کیست رویشی شود در این حالت، دندانپزشک ممکن است برشی در لثه ایجاد کند تا دندان بتواند بطور کامل خارج شود؛ دقت کنید که هرگز کیست را دستکاری نکنید این مورد بعد از رویش دندان از بین می‌رود و اگر از بین نرفت به دکتر اطفال مراجعه کنید، زیرا ممکن است علت دیگری داشته باشد.

3. سرماخوردگی

شاید برای شما هم سؤال باشد که آیا سرفه از علائم دندان درآوردن است؛ باید بگوییم که بله علائمی چون آبریزش بینی، تب، اسهال و استفراغ و دیگر نشانه‌های مشابه بیماری سرماخوردگی در اغلب کودکانی که می‌خواهند اولین دندانشان را دربیاورند بسیار رایج است توصیه می‌کنیم با دیدن این نشانه‌ها به دندانپزشکی اطفال در غرب تهران مراجعه کنید زیرا این علائم ناشی از التهاب لثه‌ها است.

4. مشکلات گوارشی و معده

از دیگر عوارض دندان درآوردن کودکان می‌توان به سوء‌تغذیه، رفلاکس‌های مداوم و بی‌اشتهایی نیز اشاره کرد. دندان درآوردن برای برخی از کودکان بسیار سخت و دشوار بوده و بر سایر اندام‌های آنها نیز تاثیر می‌گذارد. گرچه دندان درد مستقیماً باعث مشکلات گوارشی یا ناراحتی معده نمی‌شود اما ایجاد بی‌اشتهایی کرده که باعث بروز این بیماری‌ها می‌شود.

برای تسکین درد دندان درآوردن کودک چیکار کنیم؟

هر یک از روش‌هایی که در ادامه ذکر می‌کنیم می‌تواند به کاهش درد دندان درآوردن نوزاد تا حدودی کمک کند:

به کودک چیزی بدهید که آن را بجود: وقتی علائم دندان درآوردن نوزاد را مشاهده می‌کنید می‎بینید که دوست دارد مدام چیزی را بجود؛ به کودک اجازه دهید هر چقدر دوست دارد با لثه‌هایش بجود فقط مطمئن شوید که چیزی که بچه وارد دهانش می‌کند تمیز و بی‌خطر باشد.

به کودک غذاهای سرد بدهید

چیزهای سرد مانند: پستانک سرد، حلقه‌ها و اسباب‌بازی‌های یخ زده و غیره برای کم‌کردن درد می‌توانند کمک‌کننده باشند

لثه های کودک خود را ماساژ دهید

می‌توانید لثه‌های کودک خود را با انگشت تمیز خود ماساژ دهید و اگر هنوز دندان‌های کودک در نیامده اجازه دهید که انگشت شما را گاز بگیرد؛ می‌توانید انگشت خود را در آب سرد فرو برده و لثه‌های کودک را قبل از هر بار غذا خوردن ماساژ دهید.

 از دارودرمانی استفاده کنید

دقت کنید داروهایی که برای کاهش درد بر روی لثه کودک هنگام دندان درآوردن می‌مالید ممکن است کمک‌کننده نباشد زیرا به سرعت از دهان کودک پاک می‌شود. از این رو دوزهای کمی از مسکن‌هایی مانند استامینوفن و ایبوپروفن می‌تواند به کودک شما کمک کند فقط قبل از استفاده هر گونه دارو بهتر است با دکتر اطفال مشورت کرده و دقیقا به همان شیوه‌ای که پزشک توصیه می‌کند دارو را به کودک خود بدهید.

از داروی گیاهی کمک بگیرید

چای هل یکی از بهترین مواردی است که می‌توانید در زمان دندان درآوردن کودک مصرف کنید و نتایج و اثرات خوب آن را در کودکان مشاهده کنید وقتی این چای را می‌خورید می‌توانید اثرات مثبت آن را در نوزاد خود ببینید؛ مواد مفید این چای به داخل شیر مادر وارد می‌شود و برای دندان درآوردن نوزاد خوب است. همچنین استفاده از هویج، موز و سیب یخ زده نیز می‌تواند به دندان در آوردن کودک کمک کنند، می‌توانید این میوه‌ها را به نوزاد بدهید تا مانند اسباب‌بازی‌های گازگرفتنی به لثه‌های خود بکشد و درد او کاهش پیدا کند.

عوامل مؤثر بر تأخیر در دندان درآوردن کودکان

لازم است بدانید که دندان درآوردن کودکان با یکدیگر متفاوت است و بنا به دلایل خاصی می‌تواند با رشد زودهنگام یا تاخیر همراه باشد؛ تأخیر در دندان درآوردن کودک به‌خصوص در مورد دندان‌های شیری مسئله‌ای مهمی است و باید به آن توجه داشت زیرا می‌تواند با مشکلات زیر همراه باشد:

• کج درآمدن دندان‌ها
• عدم توانایی جویدن غذا
• مشکلات سوء‌تغذیه، بی‌اشتهایی و سوء‌هاضمه
• رشد دندان‌های دائمی و شیری با هم که منجر به دو ردیف دندان می‌شود.

بنابراین بهتر است با شناسایی دلایل این مشکل مانع از بروز آن شوید؛ از جمله رایج‌ترین عوامل موثر بر تاخیر در رشد دندان‌ کودک معمولاً موارد زیر هستند:

• عوامل ارثی و ژنتیکی
• تغذیه ضعیف و نامناسب (به‌ ویژه در کودکانی که از شیر مادر تغذیه نمی‌کنند)
• کمبود ویتامین D
• کم‌کاری تیروئید

مراقبت‌های بعد از دندان درآوردن کودک

توجه داشته باشید که پس از دندان درآوردن کودک باید به‌شدت مراقب بهداشت و سلامت دهان و دندان او باشید. برای مراقبت بهتر از دندان‌های نوزاد کارهای زیر را انجام دهید:

• برای جلوگیری از پوسیدگی مصرف کربوهیدرات را کم کنید.
• 2 بار در روز با مسواک نرم به آرامی دندان کودک را بشویید.
• بهتر است تا 6 سالگی نخ دندان کشیدن را به او یاد دهید.
•  از یک دستمال تمیز و مرطوب برای تمیز کردن دندان نوزاد استفاده کنید.
•  دندان‎ها و اطراف دهان کودک را بعد از هر بار شیر یا غذا خوردن تمیز کنید.
• برای کودکان زیر 2 سال نیازی به استفاده از خمیردندان نیست.

نتیجه‌گیری

رویش دندان در کودکان یکی از مراحل طبیعی اما چالش‌برانگیز از رشد آنها است. همانطور که گفتیم علائم دندان درآوردن کودک می‌تواند با درد، بی‌قراری و کلافگی همراه باشد از همین رو والدین با رعایت روش‌های خانگی مثل ماساژ لثه، استفاده از حلقه‌های دندان‌گیری خنک، تغذیه مناسب و مراقبت از دهان، می‌توانند درد کودک را کاهش داده و این مرحله را به تجربه‌ای آرام‌تر و مثبت‌تر تبدیل کنند؛ فراموش نکنید که توجه به نیازهای نوزاد، صبر و همراهی با او در این دوران بسیار اهمیت دارد از طرفی هر نوزاد منحصر به فرد بوده و ممکن است واکنش‌های متفاوتی به دندان درآوردن نشان دهد با حفظ آرامش و استفاده از مشاوره‌های دندانپزشک کودکان در مواقع ضروری، می‌توانید به نوزاد خود کمک کنید تا این مرحله از رشد را با کمترین ناراحتی پشت سر بگذارد.